Narodziny Programu 2 Polskiego Radia

Tytuł: Od Warszawy II do Programu 2 Polskiego Radia. Tak zmieniała się radiowa Dwójka
Autor: Polskie Radio/Jacek Puciato
Źródło: https://polskieradio24.pl/artykul/3342760,od-warszawy-ii-do-programu-2-p...
Data publikacji: 01.03.2026

1 marca 1937 roku o godzinie 13.10 uruchomiona została radiostacja Warszawa II. Datę tę przyjmuje się jako dzień narodzin Programu 2 Polskiego Radia. Dwójka, dziś tak rozpoznawalna i charakterystyczna radiowa antena, przez lata swojej działalności przechodziła jednak wiele przeobrażeń.  

Radio, które zostało wynalezione pod koniec XIX wieku przez Włocha Guglielmo Marconiego, trafiło do stolicy Polski w 1925 roku. Rok później rozpoczęła regularną emisję pierwsza polska stacja radiowa – obecna Jedynka.

Warszawa upomina się o program

Polskie Radio od samego początku stało się jedną z najważniejszych instytucji odrodzonej Polski. Pełniło również, o czym przypominał w audycji z 2012 roku historyk prof. Rafał Habielski, funkcję konsolidacyjną, spajającą duży i zróżnicowany, poraniony zaborami kraj. Stąd potrzeba centralnej, ogólnopolskiej anteny, ale i jednocześnie – zapotrzebowanie na rozgłośnię regionalną.

– Program ogólnopolski, dzięki radiostacji w Raszynie, słuchany był przez cały kraj, przez mieszkańców miast i wsi. A Warszawa upominała się o swój lokalny stołeczny program – mówiła w audycji poświęconej radiowym dziejom dziennikarka Maria Bobrowska.

Tak doszło do powstania kolejnego programu Polskiego Radia: Warszawy II. - Miała to być rozgłośnia o wyraźnej tożsamości. Takie eleganckie radio o własnym stylu i własnym tonie. Lokalne, warszawskie, ale i oferujące na przykład muzykę taneczną – opowiadał prof. Rafał Habielski.

Zasięg rozgłośni Warszawa II, 1938 r., w: "Radio w Polsce 1935-1938", Warszawa 1938. Fot. Archiwum PR

Sygnał jest od Chopina

Jak początki Warszawy II wyglądały w praktyce? Warszawa II nadawała, od 1 marca 1937 roku, na fali 216,8 m z Fortu Mokotowskiego. Studia spikerskie, podobnie jak i studio orkiestrowe, mieściły się jednak w gmachu Polskiego Radia przy ul. Zielnej 25.

Nowej rozgłośni słuchać można była na obszarze stolicy i województwa warszawskiego (ale już w 1939 zasięg Warszawy II obejmował połowę kraju).

Początkowo program trwał kilka popołudniowych godzin, od kwietnia pojawiły się audycje i w nocy (po godzinie, w której kończyła nadawanie Warszawa I). Pod koniec 1937 Warszawa II pojawiała się już na około pięciu godzin dziennie.

Dodać można jeszcze, że sygnałem Warszawy II były pierwsze takty "Poloneza A-dur" Fryderyka Chopina.

Studio Warszawy II dla orkiestry symfonicznej przy ul. Zielnej w Warszawie

[...] Rozgłośnia specjalizowała się także w nadawaniu słuchowisk na żywo w prężnie rozwijającym się teatrze radiowym zwanym Teatrem Wyobraźni. Czuwał nad tym Witold Hulewicz, kierownik ówczesnego działu literackiego Polskiego Radia. Jednym ze spikerów Warszawy II był natomiast, szybko zdobywający uznanie jako świetny radiowy głos, Jeremi Przybora.

Nikt nie mógł przypuszczać, że ta ambitna stołeczna antena dwa i pół roku od swojego powstania odegra historyczną rolę w czasie, kiedy na Warszawę spadną niemieckie bomby.

Bohaterska Warszawa II

31 sierpnia 1939 roku Warszawa II transmitowała recital pianisty Eustachego Horodyskiego wykonującego m.in. "Wariacje c-moll" Beethovena. Na pięć minut przed północą zakończył się program transmisją muzyki tanecznej z dansingu w warszawskim "Cafe Clubie".

Pierwszego września Polskie Radio nadało komunikat o wybuchu wojny.

Audycje Warszawy I zakończono po północy z 6 na 7 września. Ale już 7 września odezwała się Warszawa II, uruchomiona na rozkaz dowódcy obrony Warszawy gen. Waleriana Czumy i cywilnego komendanta obrony stolicy prezydenta Stefana Starzyńskiego.

To właśnie Warszawa II przekazywała wiadomości ze świata i informacje o tym, co dzieje się w stolicy. To Warszawa II ogłaszała alarmy przeciwlotnicze, nadawała przemówienia prezydenta Stefana Starzyńskiego i komunikaty pułkownika Wacława Lipińskiego, szefa propagandy Dowództwa Obrony Warszawy.

W studiu przy ulicy Zielnej nadawano komunikaty, ostrzeżenia, przemówienia, ale także muzykę na żywo. 23 września 1939 roku na antenie Warszawy II po raz ostatni dał recital utworów Chopina Władysław Szpilman. Chwilę później niemieckie bomby spadły na elektrownie warszawską na Powiślu i Warszawa II niemalże zamilkła.

Niemalże, bo korzystano jeszcze z krótkofalówek. W ten sposób nadano ostatni komunikat Polskiego Radia w 1939 roku.

O powojennej historii rozgłośni przeczytacie w całym artykule na PolskieRadio24.pl.